Ծիրանի ծառը: Վիլյամ Սարոյան

Մաս առաջին

Յուլիսիս Մաքոլին շատ վաղ արթնացավ և արևի տակ առաջին ճառագայթների տակ թռչկոտելով գնաց կով ունեցող հարևանի բակի ուղղությամբ։ Բակ հասնելով, Յուլիսիսը տեսավ կովը։ Փոքրիկ տղան կանգնեց և երկար դիտում էր։ Վերջապես կովատերը դուրս եկավ տնակից՝ ձեռքին մի դույլ և մի աթոռակ։ Մարդը մոտեցավ կովին և սկսեց կթել։ Յուլիսիսը ավելի մոտեցավ և կանգնեց մարդու ճիշտ ետևը։ Եվ, որովհետև դեռևս լավ չէր տեսնում, նա ծունկի եկավ համարյա կովի տակ։ Մարդը տղային տեսավ, բայց ոչինչ չասաց։ Նա շարունակեց կթել։ Իսկ կովն ահա շրջվեց և նայեց Յուլիսիսին, Յուլիսիսն էլ նայեց կովին։ Ըստ երևույթին, կենդանուն դուր չեկավ տղայի այդքան մոտ լինելը։ Յուլիսիսը ելավ կովի տակից, հեռացավ և շարունակեց դիտել։ Կովը իր հերթին նայում էր Յուլիսիսին այնպես, որ փոքրիկ տղան հասկացավ, որ իրենք բարեկամացան։

Տուն վերադառնալու ճանապարհին Յուլիսիսը կանգ առավ դիտելու, թե ինչպես է մյուս հարևանը ամբար շինում։ Այդ մարդը շատ բարձրահասակ էր, նյարդային և անհամբեր. նա չպետք է ձեռնարկեր այդպիսի աշխատանք։ Նա կատաղությամբ էր աշխատում, ամեն տեսակ սխալներ թույլ տալիս, Յուլիսիսը դիտում էր նրան ու ոչինչ չէր հասկանում։

Յուլիսիսը Սանթա Կլարա պողոտա վերադարձավ ճիշտ այն ժամանակ, երբ միստր Արենան հեծանիվով աշխատանքի էր գնում։ Մերի Արենան դռնից ձեռքով հրաժեշտ տվեց հորը և տուն մտավ։

Շաբաթ էր, Իթաքայի դպրոցականների ամենասիրելի օրը։ Փոքր- ինչ հեռու գտնվող մի տնից դուրս եկավ ութ֊ինը տարեկան մի տղա։ Յուլիսիսը ձեռքով ողջունեց այդ տղային և տղան պատասխանեց։ Այդ տղան Լայոնել Քեբոտն էր, որին թեև հարևանները հիմար էին համարում, սակայն մարդկային մի մեծ էակ էր, հավատարիմ, բարի և վեհանձն։ Մի պահ հետո Լայոնելը նորից նայեց Յուլիսիսին և, չիմանալով անելիքը, դարձյալ ձեռքով ողջունեց։ Յուլիսիսը պատասխանեց։ Այսպես այդ փոխադարձ ողջույնը շարունակվեց կանոնավոր ընդմիջումներով, մինչև որ Արայի մթերային խանութի կողքի տնից դուրս եկավ Օգյուստ Գոթլիբը։

Օգին թաղի երեխաների առաջնորդն էր դարձել այն օրվանից, ինչ Հոմեր Մաքոլին, տասներկու տարեկան դառնալով, հրաժարվել էր այդ դիրքից։ Նոր առաջնորդը նայեց շուրջը, տեսնելու համար, թե հետևորդներից ովքեր են ներկա։ Նա ահամարհեց Լայոնելին՝ իբրև հիմարի և Յուլիսիսին՝ իբրև փոքրի, սակայն ողջունեց երկուսին էլ։ Ապա գնաց փողոցի կենտրոնը և սուլեց՝ լրագրավաճառ տղաներին հատուկ ոճով։ Դա մի զիլ սուլոց էր շատ հեղինակավոր, խիստ հրամայական ու անպայմանորեն վճռական։ Օգին սպասեց այն մարդու վստահությամբ, որը գիտե, թե ինչ է անում և ինչ արդյունքի պիտի հասնի։ Անմիջապես լուսամուտներ բացվեցին և պատասխան սուլոցներ լսվեցին։ Շուտով մի խումբ երեխաներ վազելով եկան փողոցի անկյունը։ Մի քանի րոպեում խումբը հավաքված էր։ Օգի Գոթլիբը՝ առաջնորդը, Նիքի Փալոդան, Ալֆ Ռայֆը և Շեկ Մանուկյանը։

— Ո՞ւր եք գնում, Օգի,— ասաց Նիքին։

— Գնում ենք տեսնելու, թե Հենդերսոնի ծիրանները հասե՞լ են,— ասաց Օգին։

— Ես կարո՞ղ եմ գալ, Օգի,— հարցրեց Լայոնելը։

— Արի, Լայոնել,— ասաց Օգին,— եթե հասած լինեն, մի քիչ կգողանա՞ս։

— Գողանալը մեղք է,— ասաց Լայոնելը։

— Ճիշտ է, բայց դա չի վերաբերում ծիրաններին,— հանդիսավոր ասաց Օգին,— իսկ դու, Յուլիսիս,— ասաց նա,— գնա տուն։ Սա փոքր տղաների գործը չէ։ Վտանգավոր է։

Յուլիսիսը երեք քայլ հեռացավ, կանգնեց և դիտեց։ Նա վիրավորված չէր Օգիի հրամաններից։ Նա հասկանում էր օրենքը։ Նա պարզապես դեռ պետք եղածին չափ մեծ չէր։ Նա թեև ուզում էր հարգել օրենքը, բայց չէր կարողանում դիմանալ խմբի մեջ լինելու ցանկությանը։

Մաս երկրորդ

Տղաները շարժվեցին դեպի Հենդերսոնի այգին։ Փոխանակ փողոցներով ու մայթերով գնալու, նրանք անցնում էին դատարկ բակերով, մագլցում էին ցանկապատերի վրայով։ Նրանք ուզում էին այդտեղ հասնել դժվարին, արկածախնդրական ճանապարհով։ Որոշ հեռավորությունից նրանց հետևում էր Յուլիսիսը։

— Հասած ծիրանը աշխարհի ամենահամեղ միրգն է,— ասաց Օգին իր խմբի անդամներին։

— Մի՞թե ծիրանը մարտին է հասնում,— հարցրեց Նիքի Փալոդան։

— Նախ, համարյա թե ապրիլն է,— ասաց Օգին,— և երկրորդ, վաղահաս ծիրանը շատ կարճ ժամանակում հասնում է, եթե արև է լինում։

— Վերջերս անձրև էր գալիս,— ասաց Ալֆ Ռայֆը։

— Քո կարծիքով, որտեղի՞ց է ծիրանը սնունդ առնում,— ասաց Օգին,— ջրից և անձրևից։ Ծիրանի համար անձրևը նույնքան անհրաժեշտ է, որքան արևը։

— Ցերեկը՝ արև, գիշերը՝ անձրև,— ասաց Շեկ Մանուկյանը,— տաքացրու և ջուր տուր։ Ես գրազ կգամ, որ այդ ծառի վրա բազմաթիվ հասած ծիրաններ կլինեն։

— Երանի այդպես լինի,— ասաց Ալֆ Ռայֆը։

— Ծիրանների համար դա դեռ շատ շուտ է,– ասաց Նիքի Փալոդան։— Անցյալ տարի հունիսին հազիվ հասան։

— Դա անցյալ տարի էր,— ասաց Օգին,— այս տարին ուրիշ է։

Շուրջ հարյուր մետր հեռավորության վրա տղաները կանգնեցին՝ հիանալու համար այդ հռչակավոր ծիրանի ծառով, որը ամբողջությամբ կանաչ էր, գեղեցիկ, շատ հին՝ շատ մեծ։ Այն կանգնած էր Հենդերսոնի բակի անկյունում։ Տասը տարի էր, ինչ թաղի տղաները հարձակվում էին ծերուկ Հենդերսոնի ծիրանի ծառի վրա։ Հին, կիսաքանդ տան մեջ միստր Հենդերսոնը ամեն գարնան ուրախ անհամբերությամբ սպասում էր նրանց գալուն, միշտ գոհացնելով մանուկներին, որովհետև երևում էր վերջին րոպեին ու, վախեցնելով, փախցնում էր նրանց։ Եվ հիմա էլ լուսամատի վարագույրի ետևից, միստր Հենդերսոնը գլուխը բարձրացրեց գրքից.

— Օհո՜, մի տեսեք,— ասաց նա ինքն իրեն։— Մարտի մեջ, համարյա ձմռանը, ծիրան գողանալու են գալիս։ Մի սրանց նայեցեք։— Նա նորից նայեց տղաներին, շշնջալով, կարծես թե ինքը դրանցից մեկը լիներ։— Գալիս են ծերուկ Հենդերսոնի ծառից ծիրան գողանալու,— ասաց նա։— Ահա, գալիս են, կամացուկ մոտենում են, հա, հա,— ծիծաղեց նա,– մի դրանց նայիր, նայիր այդ պուճուրին։ Հավատացնում եմ՝ չորս տարեկանից մեծ չի լինի։ Նորելուկ է։ Եկեք, եկեք, մոտեցեք իմ հրաշալի ծառին։ Եթե կարողանայի այս պահին ձեզ համար ծիրանները հասցնել, անպայման կանեի…

Միստր Հենդերսոնը դիտում էր, թե ինչպես Օգին հրահանգում, ուղղություն էր տալիս տղաներին, առաջնորդում էր հարձակումը։ Տղաները աչալրջությամբ շրջապատեցին ծառը։ Նրանց սրտերում վախի ու հույսի խառնուրդ կար։ Եթե նույնիսկ ծիրանները խակ լինեին, գործի էությունը չէր փոխվում, նշանակություն չուներ՝ իրենք հասած ծիրանի գողության էին եկել, թե՝ խակ։ Իհարկե, լավ կլիներ, որ ծիրանները հասած լինեին։ Նրանք վախենում էին Հենդերսոնից, վախենում էին մեղքից, բռնվելու վտանգից և հանցանքից, վախենում էին, որ մի քիչ շատ են եկել, և ծիրանները կարող են խակ լինել։

— Գուցե տանը չէ, Օգի,– շշնջաց Նիքի Փալոդան, երբ տղաները համարյա հասել էին ծառին։

— Տանն է,— ասաց Օգին,— նա միշտ տանն է։ Պարզապես թաքնվում է։ Դա ծուղակ է։ Նա ուզում է մեզ բռնել։ Բոլորդ ուշադիր եղեք։ Դժվար է ասել, թե նա որտեղ կլինի։ Իսկ դու, Յուլիսիս, անմիջապես տուն գնա։

1.Կարդա՛ Վիլյամ Սարոյանի «ԾԻՐԱՆԻ ԾԱՌԸ» պատմվածքի առաջին մասը: Դո՛ւրս գրիր
անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

Ամբար-զանազան մթերքներ պահելու շենք կամ դրա մի մասը,

Վեհանձն-հոգեկան բարձր հատկանիշներով օժտված
Լրագրավաճառ-լրագրություն վաճառել,

Զիլ-բարձր և սուր (ձայնի մասին)
Վճռական-հաստատակամ:

Урок дружбы

Урок дружбы

Жили-были в чаще леса два ёжика: Пшик и Пыжик. Однажды Пшику пришла посылка от бабушки. В ящике были груши, яблоки и семечки. Но Пшик не стал рассказывать об этом своему другу, сам съел фрукты и семечки и запил всё это чашкой чая с шиповником. Вот только когда ящик выбрасывал, не заметил, что несколько семечек просыпались на землю.
Нашёл эти семечки Пыжик, собрал в пакетик и пришёл к своему приятелю Пшику.
— Здравствуй, Пшик! Я сегодня нашёл десять семечек. Давай их поровну разделим и съедим. Угощайся!
— Не надо… Зачем? — прищурился Пшик. — Ты нашёл — ты и ешь!
— Но мы же с тобой друзья, — сказал Пыжик. — А друзья всё должны делить пополам. Разве не так?
— Ты, наверное, прав, — ответил Пшик. Ему стало очень стыдно. Ведь он сам съел целый ящик семечек и фруктов и не поделился с другом. Он почувствовал, что поступил неправильно.
Взял Пшик пять семечек и сказал:
— Спасибо тебе, Пыжик! И за семечки, и за урок… дружбы!

Словарь:

  • чаща леса – անտառի խորքերը
  • посылка – ծանրոց
  • шиповник – մասուր
  • просыˈпаться – թափվել

Послетекстовые задания:

  1. Найди в тексте слова, в которых есть сочетания ЖИ, ШИ, ЧА, ЩА, ЧУ, ЩУ. Обрати внимание на их написание.
  2. Перескажи текст своими словами.

Дополнительное задание

Задание 1. Вставь сочетания жи или ши в слова:

  • широкая дорога
  • высокий жираф
  • жить в городе
  • еловые шишки
  • новая машина
  • пушистый котёнок
  • дикие животные

Задание 2. Впиши сочетание букв ча или ща:

  • кофейная чашка
  • сладкий чай
  • настенные часы
  • выручает друга
  • защищайся от врага
  • угощайся пирожным
  • попрощаться до завтра
  • центральная площадь
  • участие в конкурсе

Задание 3. Вставь сочетания чу или щу в слова:

  • страшное чудовище
  • зубастая шука
  • щупальце осьминога
  • развитое чутьё

Полезный человек

Бабушка и её внук Коля сажали огурцы. Коля держал в руках мокрую тряпочку с семенами. Бабушка брала по семечку и опускала в землю.

Вдруг Коля услышал запах свежего огурца.
— Такие маленькие, а уже пахнут огурцами! — удивился мальчик.
Всегда видно, что из чего получится, — ответила бабушка. — Я вчера крапиву на грядке полола — листики ещё маленькие, но пальцы обожгла. Сердитый вырос бы сорняк.
— А видно, каким я буду, когда вырасту? — спросил Коля.
Видно, — улыбнулась бабушка. — Ты у меня помощник. Вырастешь и будешь хорошим работником, полезным стране человеком.

Словарь:

  • крапива – եղինջ
  • полоть – քաղհանել
  • сорняк – մոլախոտ

Задание 1. Вставь пропущенные буквы и подбери проверочные слова:

Внучка часто просит бабушку рассказать ей сказку.

Что ты сидишь без дела, почитай лучше книжку.

Положи на стол ещё один нож и ещё одну ложку.

Ночью шёл снег, и сейчас на улице скользко.

Сегодня на небе много звёзд.

Это третий или четвёртый этаж?

Сюда надо вбить большой гвоздь, а то не будет держаться.

Какой у них замечательный фруктовый сад!

Так холодно, настоящий мороз!

Ничего не понимаю, просто загадка какая-то.

Задание 2. Составь и запиши предложения:

а) быть, человеком, детства, важно, с. 

C  детства важно быть хорошим человеком.

б) в, помидоры, холоди льнике, хранятся, огурцы, морковь, большом.

В большом холодильнике хранятся помидоры, огурцы, морковь.

в) ветви, осенней, опустели, деревьев, порой.

Ветви деревьев опустели осенней порой .

Աշուն Գիշեր Կոմիտաս

  1. Կարդա՛ Կոմիտասի «Աշուն գիշեր» բանաստեղծությունը:

Աշուն գիշեր

Ձյունիկ լուսին

Սարի ուսին,

Դեղին — կարմիր շաղալեն,
Ալիք — ալիք խաղալեն,
Ծովի ծոցին՝
Ալ ժապավեն
Տվել բոցին։

Ծառեր, հողմեր,
Ամեն կողմեր,
Թռչուն դառել երգելով,
Հեռու — հեռու հերկելով,
Երան — երան
Թռչելով
Օդի վրան։

  • Կարմիրով գրված բառերը դուրս գրիր, ապա բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

Շաղալեն- բարակ մաղել

Հերկելով- վարելով

Երան-երան- մեղմ, թեթև

  • Կապույտով գրված բառերը դուրս գրիր, ապա գրիր այդ բառերի հոմանիշները:

Ձյունիկ-  սպիտակ

Ալ – բոցագույն

Բոց -կրակ

Հողմ -սյուք, փոթորիկ

Դասարանական և տնային առաջադրանք 07.10

1Հաշվի՛րարտահայտությանարժեքը։

678×5

    
X678 
   5 
3390 
     

1240×3

     
X1240 
    3 
 3720 
      

585×55= 32175

 X 585 
    55 
+ 2925 
 2925  
 32175 
       

548×66=36168

 X 548 
    66 
+ 3288 
 3288  
 36168 
       

828×882=730296

         
 X  828  
    882  
+  1656  
  6624   
 6624    
 730296  
         

625×304

          
 X   625  
     304  
+   2500  
    000   
  1875    
  190000  
          

8624×126=1086624

          
 X  8624  
     126  
+  51744  
  17248   
  8624    
 1086624  
          

2․ Եթե Կարենի մտապահած թվի կրկնապատիկից հանենք 14 և արդյունքը բաժանենք 5-ի, կստանանք 60։ Ո՞ր թիվն է մտապահել Կարենը։

Լուծում՝

  1. 60×5=300
  2. 300+14= 314
  3. 314:2=157

Տնային առաջադրանքներ.

1․ Հաշվի՛ր արտահայտության արժեքը։

174×5

    
X174 
   5 
 870 
     

336×6

     
X 336 
    6 
 2016 
      

466×24

 X 466 
    24 
+ 1864 
  932  
 11184 
       

555×555

          
 X   555  
     555  
+   2775  
   2775   
  2775    
  298025  
          

642×704

          
 X   642  
     704  
+   2568  
    000   
  5694    
  571968  
          

1932×126

          
 X  1932  
     126  
+  11592  
   3864   
  1932    
  243432  
          

2Եթե Դավիթի  մտապահած թվին ավելացնենք 2 և ստացված  գումարը փոքրացնենք 5 անգամ, ապա կստանանք 34։Գտե՛ք  Դավիթի մտապահված թիվը։

  1. 34×5=170
  2. 170-2=168

Պատ՝ 168

Աֆրիկա

123

Մեծությամբ 2-րդ  մայրցամաքն  է:  Նրա ազգաբնակչությունը կազմում է հարյուրավոր բնիկ ցեղեր՝ իրենց բազմազան մշակույթով։ Աֆրիկան ամենատաք մայրցամաքն է, որտեղ 53 պետություն կա։ Այստեղ է գտնվում աշխարհի ամենամեծ անապատը՝ Սահարան, և ամենաերկար գետը՝ Նեղոսը:

Աֆրիկյան սավաննաներում բնակվում են ռնգեղջյուր, ընձուղտ, զեբր ու բորենի, կենդանիների արքան՝ առյուծը և ցամաքային ամենախոշոր կենդանին՝ աֆրիկյան փիղը: Հասարակածային խոնավ անտառներում՝ ջունգլիներում հազարավոր կենդանիներ ու թռչուններ կան: Գետերում ու լճերում պատսպարված են կոկորդիլոսներն ու գետաձիերը:

Այս մայրցամաքը  Աֆրիկա են անվանել հին հռոմեացիները՝ տեղաբնիկ «աֆարիկ» ցեղի անունով: Ըստ զբաղեցրած տարածքի՝ Աֆրիկան երկրագնդի երկրորդ մայրցամաքն է՝ Եվրասիայից հետո: Դեռևս մեր թվարկությունից շատ դարեր առաջ Աֆրիկայի հյուսիսային ափերն են այցելել փյունիկեցիները, հին հռոմեացիները, հին հույները: Ոսկի, փղոսկր և թանկարժեք փայտանյութ հայթայթելու համար եգիպտական փարավոնները արշավախմբեր են ուղարկել՝ դեպի Նեղոս գետի վերին հոսանքները:

Զարմանալի փաստեր

Սահարան աշխարհի ամենամեծ անապատն է:

Նեղոսն աշխարհի ամենաերկար գետն է:

Այստեղ է գտնվել աշխարհի ամենամեծ ադամանդը:

Նեղոսյան կոկորդիլոսն աշխարհում ամենամեծն է:

Աշխարհի ամենամեծ գորտը Կամերունում է: Այն կարող է հասնել մինչև տնային կատվի չափերի և կոչվում է գողիաթ:

Դասարանական և տնային առաջադրանքներ 06.10

Դասարանական առաջադրանքներ.

1 Կատարի՛ր հանում և արդյունքը ստուգի՛ր գումարումով։

Օրինակ՝ 4567-3569=998

7 Ստուգում՝+3569   
 3569    998   
  998   4567   
               

785-385

785 Ստուգում՝+400   
 385   385   
 400   785   

672-660

672 Ստուգում՝+660   
 660    12   
 12   672   

45844-8158

458`4`4 Ստուգում՝+37686  
  8158    8158  
 37686   45844  

90126-9008

9`012`6 Ստուգում՝+81118   
  9008    9008   
 81118   90126   

2. Գումարումով ստուգի՛ր ճի՞շտ է արդյոք կատարվել հանումը։

Օրինակ՝ 5555-99=5456 — ճիշտ է

Ստուգում՝+5456 
    99 
  5555 

25252-7897=17355 ճիշտ է

Ստուգում՝+17355 
   7897 
  25252 

90000-7777=82223 ճիշտ է

Ստուգում՝+82223 
   7777 
  90000 

71587-42786=28801 ճիշտ է

Ստուգում՝+28801 
  42786 
  71587 

3․  350 նստատեղ ունեցող ինքնաթիռն ունի 2 սրահ։ Առաջին սրահի նստատեղերը 46-ով քիչ են երկրորդ սրահի նստատեղերից։ Քանի՞ նստատեղ կա առաջին սրահում։

Լուծում՝

  1. 350-46= 304
  2. 304:2=152
  3. 152+46=198

Պատ՝ 152

Տնային առաջադրանքներ.

1 Կատարի՛ր հանում և արդյունքը ստուգի՛ր գումարումով։

2509-1598

2`5`09 Ստուգում՝+1598   
 1598    911   
 911   2509   

  10456-5987

1`0`4`5`6 Ստուգում՝+4469   
  5987   5987   
 4469  10456   

1456-999

1`4`5`6 Ստուգում՝+457   
  999   999   
 457   1456   

2. Ըստ օրինաչափության, տրված թվերից հետո գրի՛ր ևս երեք թիվ։

8, 7, 15, 22, 37, 59, 96, 155

5, 7, 12, 19, 31, 50, 81, 131